Archief

Boon! Uitgesproken?

Datum: 3 mei 2012 tot 24 mei 2012
Details :

BOON!  UITGESPROKEN?

De maatschappelijke relevantie van Louis Paul Boon

De wellicht belangrijkste Vlaamse schrijver Louis Paul Boon zou in 2O12 precies honderd jaar geleden geboren zijn. Dat vormt de ideale aanleiding om een herdenking te organiseren. Brecht noteerde zowat de beste omschrijving van democratie: “Gelukkig het land dat geen helden nodig heeft”. De vele generaties voor ons heeft het echter vaak immense inspanningen gekost om het recht op vrijheid en gelijkheid te veroveren. Daarom is herdenken belangrijk. Het gaat erom dat ‘herinnering’ niet geïsoleerd komt te staan van de geschiedenis; dat ze integendeel verbonden blijft met dromen, met de toekomst. Het is een pleidooi om ‘herdenken’ in te vullen als een oproep naar vandaag en niet als een onschadelijk ritueel dat verwijst naar alleen maar een omfloerst verleden.

Op deze bouwwerf van het herdenken maakt de Louis Paul Boonkring een constructie met de schrijver Boon als aanleiding. En op die werkplaats worden de werken en de figuur van Boon niet gehanteerd in een puur historisch kader, maar als een spiegel voor de samenleving van vandaag. Boon weeft tussen twee polen een bekoorlijke catch 22: een omvangrijk, onnavolgbaar oeuvre dat ‘als een seismograaf de
werkelijkheid weergeeft’ en de figuur Boon, complex, met zijn preoccupatie voor verval en decadentie, tegendraads, miskend ook. En van de huidige samenleving maken neoliberalisme,
nationalisme, verrechtsing en dualisering de belangrijkste kenmerken uit. Vanuit een Boonperspectief krijgen een aantal
invalshoeken meteen een relevante plek toegewezen. Zo is er de stedelijke component omwille van de ambivalente houding van Boon ten aanzien van het grootstadsleven. Er is de rol van de literatuur en van cultuur vandaag omwille van de vernieuwing die Boon heeft doorgevoerd in de naoorlogse roman. En er is vooral de basisidee van Boon die ‘onmeedogenloos’ actueel blijft. Want als geen ander begreep hij de ellende van de kleine man. Hij ging consequent om met ‘compassie’, een begrip dat uit onze huidige woordenschat verdwenen is. Maar precies vandaag dreigt, op het moment dat de armoede de middenklasse bereikt, het sociaal contract dat sinds decennia is opgebouwd, verscheurd te worden. De Louis Paul Boonkring kiest resoluut voor een ‘Boondebat’ waar creatieve chaos heerst, met hoge stellages vol boeken, met veel thema’s ook. Op twee verschillende plekken - Aalst en Brussel - komt de focus op twee onderwerpen te liggen: een breed maatschappelijk thema in de eerste stad en het thema stedelijkheid in de tweede. Boon! wordt op die manier op twee manieren Uitgesproken?

1   NIETS GAAT TEN ONDER

Een visie vanuit Boon op de huidige maatschappelijke situatie. Een gesprek met Rachida Lamrabet, Joost Vandecasteele, Jos Geysels, Frank Beke, Gwendolyn Rutten en Bart Caron. Moderator is Gie Goris.

Donderdag 3 mei 2012 om 20u30 in Netwerk / centrum voor hedendaagse kunst, Houtkaai z/n, AALST.

De opkomst van het rechts-conservatief nationalisme is een Europees fenomeen dat zich in verschillende landen op verschillende manieren aandient. Dat nationalistisch opbod maakt in Vlaanderen een steile opgang. En in Nederland en Denemarken kunnen regeringen maar overleven dankzij een extreem-rechtse gedoogsteun. De verrechtsing vindt duidelijk een oorzaak in de reeks crisissen: de economische, de financiële, de sociale en de politieke. Logisch zou toch zijn dat de aaneenschakeling van crisissen een progressieve impuls veroorzaakt. Dat het nadenken over alternatieven juist een dynamiek zou moeten geven aan al die bewegingen en partijen die fundamentele vragen stellen bij de wijze waarop onze kapitalistische samenlevingen evolueren. Voor alles primeert de gedachte hoe Boon hiermee zou omgaan? Vandaag is alles met alles verbonden. Er bestaat geen buitenpositie meer. Het dagelijkse wordt door en door politiek. Betrokkenheid en engagement is geen keuze meer, maar een gegeven. “De wereld leent zich niet tot het schrijven van fatsoenlijke werken” schreef Boon. Deze uitspraak beklemtoont de noodzaak van die nieuwe manier van ‘in de wereld staan’. Het gaat om het installeren van een kritische analyse. De constructie van de huidige wereld, die ‘metamorfose van de crisis’ is immers aan een humane ommekeer toe. De hamvraag blijft toch of overheden luisteren naar de financiële instellingen of naar de noden van de burgers, dat een staat dient om een kapitalistisch systeem te ondersteunen of integendeel een bron is van solidariteit die burgers gelijk behandelt. Tegelijk geldt de zachte aanbeveling dat de dialoog tussen economie en een aantal segmenten van de samenleving aangegaan wordt. De dialoog met cultuur maakt daar ontegensprekelijk één belangrijk onderdeel van uit. Want het doel blijft mensen te bekwamen in het realiseren van hun onafhankelijke ontwikkeling. Dit moet starten met het erkennen van dat ene bezit zonder het welk zij in hun ogen zouden ophouden te bestaan: hun cultuur... De ivoren toren staat nooit ver van de barricade. Sprekers en moderator zijn zich bewust van die ene metafoor: Boon zit als het ware mee op het podium en participeert aan het gesprek. Het scenario draait om een tegengestelde beweging waarbij de politici een literaire invalshoek hanteren en de auteurs eerder een politieke. Een panel, samengesteld uit een aantal auteurs en politici, reageert op een serie stellingen en onderwerpen.

Het panel. Rachida Lamrabet auteur / ‘De man die niet begraven wilde worden’. Joost Vandecasteele schrijver / ’Massa’. Jos Geysels Minister van Staat, voorzitter van 11.11.11 en van het Vlaams Fonds voor de Letteren. Frank Beke ereburgemeester van de stad Gent. Gwendolyn Rutten federaal volksvertegenwoordiger / ’Kan de toekomst nu beginnen?’ (co-auteurs Annemie Turtelboom en Noël Slangen). De replieken. Bart Caron Vlaams volksvertegenwoordiger / ’Niet de kers op de taart, waarom kunst- en cultuurbeleid geen luxe is.’ De moderator. Gie Goris hoofdredacteur MO*.

2    DE VOORSTAD GROEIT / DE STAD ALS FRONT VOOR DE POLITIEKE STRIJD

Een visie vanuit Boon op Brussel en de stedelijkheid. Een gesprek tussen Stijn Oosterlynck en geograaf Erik Swyngedouw, hoogleraar geografie aan de universiteit van Manchester, met de medewerking van City Mine(d). Een kortfilm en een fototentoonstelling.

Donderdag 24 mei om 20u30 in RITS, Dansaertstraat 70, BRUSSEL.

De dubbelzinnigheid ten aanzien van de grootstad exploiteert Boon in zijn hele oeuvre. Dat snelle grootstadsleven beangstigt en bevreemdt hem, hij voelt er zich door aangetrokken en tegelijk door afgestoten. De moderne wereld vormt voor de mens een vluchtweg, de jacht naar een volstrekt denkbeeldig geluk. Alle streven is zinloos in een burgerlijke vooruitgang die als pijnlijk decor fungeert. Het station en de trein introduceert Boon in deze context als de symbolen bij uitstek. Deze invalshoek grijpt de Louis Paul Boonkring aan om te peilen naar de houding van de ‘Vlaming’ tegenover stad en stedelijkheid. Want die attitude betekent zoveel als een paradox. Vlaanderen mag dan wel behoren tot de meest verstedelijkte gebieden, tegelijk betonen Vlamingen een zekere afkeer en angst tegen de stad als samenlevingsverband. Brussel vormt daar ontegensprekelijk het ultieme voorbeeld van. Brussel... Dat is de historisch Franstalige dominantie, de hoofdstad als onbereikbare decisionmaker, de internationalisering, Europa als een bevreemdende instelling, de toevloed van vreemdelingen en asielzoekers, het verbrokkelen van samenlevingsverbanden, de complexiteit van een grootstad in het algemeen... Voor de invulling van het thema stedelijkheid worden drie sporen uitgetekend. Het eerste omvat een gesprek met de marxistische geograaf Erik Swyngedouw. Volgens Swyngedouw is er in onze steden steeds minder ruimte voor politiek debat. Stedelijk beleid wordt herleid tot het beheren van de lokale gevolgen van de economische globalisering. Er moeten alternatieven komen voor de nieuwe, ondemocratische vormen van politieke organisatie. De stad is voor hem het laboratorium van de kapitalistische globalisering. De meest positieve ontwikkelingen, zoals technologische en sociale innovatie, maar ook de meest negatieve en perverse effecten, zoals armoede en uitsluiting, komen er tot uiting. Voor Swyngedouw betekent dit dat de samenleving opnieuw vormgegeven moet worden vanuit politieke gelijkheid. Stijn Oosterlynck, docent stadsociologie aan de Universiteit Antwerpen, gaat in gesprek met Erik Swyngedouw.

Op een tweede spoor loopt de voorstelling van een kortfilm. Aan de oorsprong ligt het gegeven dat dagelijks Vlamingen massaal richting Brussel pendelen. Precies zoals Boon dat overigens heeft gedaan in zijn Brusselse periode. De film is niet toevallig gerealiseerd in de pendeltrein Aalst - Brussel. Via dat heen- en weergereis worden reizigers bevraagd over hun visie op de stedelijkheid in het algemeen en op Brussel in het bijzonder. Voor dit project tekent Vincent Rouffaer als verantwoordelijke.

Erik Swyngedouw, marxistisch geograaf, doceert aan de Universiteit van Manchester, specialiteit: de politiek-economische analyse van het huidige kapitalisme, publiceerde omvangrijke studies over economische globalisering, regionale ontwikkeling, financiën en urbanisatie. Stijn Oosterlynck is docent stadsociologie aan de Universiteit Antwerpen en woordvoerder van Centrum OASeS (Ongelijkheid, Armoede, Sociale Uitsluiting en de Stad). Zijn onderzoek focust zich op sociale stadsvernieuwing en gemeenschapsopbouw in achtergestelde stedelijke buurten. Vincent Rouffaer, regisseur en filmdocent RITS.

PRAKTISCH

Donderdag 3 mei. Aanvangsuur is 20u30.

Locatie: Netwerk / centrum voor hedendaagse kunst, Houtkaai z/n te Aalst.

Netwerk situeert zich in het centrum van de stad, op wandelafstand van het station.

Tickets:     • leden Boonkring 5 euro  -  • niet - leden Boonkring 7 euro (Inclusief een slotreceptie na het gesprek).

Inschrijvingen verplicht exclusief via info@netwerk-art.be


Donderdag 24 mei. Aanvangsuur is 20u30.

Locatie: RITS, Dansaertstraat 70 te Brussel.

Tickets:     • leden Boonkring 5 euro  -  • niet - leden Boonkring 7 euro

Combinatieticket voor de twee activiteiten samen:   • leden Boonkring 8 euro  -  • niet-leden Boonkring 10 euro

Inschrijvingen aangeraden via lpboonkring@hotmail.com